| Yamada na comunidad pa ta prepara |
|
|
|
| Wednesday, 02 July 2008 - 00:00 | |||||||||||||||||||||||||||||||
Oficina pa Prevencion di Desaster ta ripiti su yamada pa nos comunidad hasi tur preparacion necesario pa proteccion di bida, cas y propiedad contra biento di horcan.
Pakico un di dos yamada pa prepara? En bista cu nos ta drentando e di dos luna di e temporada di horcan y hopi di nos ta preparando pa bai cu vakantie, ta importante pa prome cu nos ta biaha, nos tin nos cas bon prepara pa cualkier alarma di horcan durante nos vakantie den exterior. Click read more pa mas detayes.
Y manera cu e Oficina pa Prevencion di Desaster a splica na inicio di e temporada aki caba (y, mescos cu Profesor William Gray a bin ta anticipando pa anjanan caba) nos ta den e anjanan mas activo di un periodo di 20 anja di hopi actividad di horcan. Ademas, e pronosticonan ta mustra cu e temporada di horcan di e anja aki lo bira hopi activo atrobe. De facto nos comunidad, ya pa algun anja caba ta sintiendo e efectonan aki caba, den forma di e awaceronan pisa manera esun di December 2003 (inundando Pos Chikito), e impacto di horcan Ivan na September 2004 (causando inundacionnan grandi den e parti west di nos isla y specificamente den e area di Madiki), horcan Felix cu anja pasa, a pasa peligrosamente serca di nos, pa no menciona mes e diferente mal temponan y hoosnan cu nos a observa e ultimo anjanan aki. Ta importante pa menciona aki cu siman pasa (despues di un secura bastante largo y intenso) nos a conoce ariba dia di San Juan (24 di juni), e prome (bon) awacero di e temporada. Danki na e tera seco cu por a absorba e awa aki, e record di 32 mm di awacero den 2 ora, no a causa nos tanto molester. Ademas ta importante pa observa cu e prome awacero a manifesta su mes (despues di hopi anja) bastante trempan den e temporada y tur cos ta mustra tambe cu nos lo bai tin un temporada bastante muha. Finalmente e Oficina kier enfatisa un biaha mas ariba e hecho cu segun statisticanan, cada 100 anja un horcan ta pasa ariba e islanan ABC. Esaki a tuma lugar na 1605, na 1785 y na 1877. E horcan di 1877 (cu por cierto, tabata un horcan chikito) a hasi un desaster cu e barconan cu tabata mara den Schottegat na Curacao, hogando 70 marinero. Theoreticamente nos por bisa cu un tipo di horcan asina, cu ta conoci como horcannan di siglo, mester a pasa atrobe (caba) na 1977. Theoreticamente, nos por bisa pues, cu te awe (na 2008) naturalesa, pa 32 anja caba, keto bai ta teniendo consideracion cu nos.
Generalmente nos por bisa cu Aruba su posicion geografico den mar Caribe y su configuracion, cu su “lomba di cero” ariba su costa noord-oost y su rifnan di barera na su costa zuid-west, tin nos bastante bon cubri pa cu un situacion di horcan. Tambe nos infra-structura: calidad di construccion di edificio, caminda, brug, nos red di suministro di awa, electricidad y comunicacion, en comparacion cu e paisnan den nos region, ta basta sostenible y bon organisa. Mientras cu nos maneho di espacio (di tradicion caba y prome cu e ley di espacio a drenta na vigor) tambe ta duna nos bastante ventaha durante un situacion di horcan. Mientras cu nos experiencianan y e lesnan, cu tanto nos comunidad y nos autoridadnan a sinja di horcan Ivan, tambe a yuda nos mehora bastante nos preparacionnan pa situacionnan asina. Hopi projecto cu a inicia despues di pasada di horcan Ivan, ya a keda cla, mientras cu algun ainda ta den ehecucion. Esakinan ta por ehempel cobamento y hanchamento di nos infrastructura di canalnan di awacero pisa, y preparacion mas intensivo di nos departamentonan di emergencia pa cu situacionnan asina. Ariba tereno di concientisacion, anja pasa e Oficina (cu e experiencianan di Ivan) a actualisa e informacionnan aki y a compila esakinan den un buki di horcan na Papiamento y Ingles, y e reparti esaki na tur adres aki na Aruba. Tambe durante di e temporada di horcan di anja pasa, e Oficina a presenta, na Tele Aruba y ATV, pa 3 luna sigui, programanan cu tabata guia e capitulonan di e buki di horcan en cuestion. E problema grandi cu e Oficina ta detecta ta cu, te hasta durante e emergencia di horcan Felix anja pasa, cu por cierto, tabata e menasa di mas grandi cu Aruba a pasa aden despues di Ivan, cu nos hendenan ainda no ta kere cu “e cos aki por pasa nos” y consequentemente ainda no ta hasiendo suficiente preparacion pa situacionnan asina. Y ainda tin bastante hende cu no ta hasi preparacion mes. Pakiko un bon preparacion pa confronta un horcan ta asina importante? Den caso di un horcan preparacion ta esencial, pasobra na e momento cu e alerta (watch) wordo emiti (cu normalmente ta sali 48 pa 36 ora prome cu e horcan yega) ya caba bo por ta laat den bo preparacion pa seguridad di bo y bo famia y pa proteccion di bo cas of negoshi. Pasobra ta e ora ey: a) bo tin cu bai dicidi si bo ta bai laga bo cas y na unda, of serca ken, bo ta bai pasa e horcan; b) bo ta bai check si rond di bo cas (of negoshi) e cura of tereno ta limpi di objetonan peligroso pa bientonan fuerte, of si e dak ta den bon condicion, etc; c) bo tin cu bai weita ki ora bo ta bai hasi bo compranan di suministro di emergencia y kiko bo tin cu cumpra; d) bo ta bai haya tende pa cuanto tempo nan ta bai tin mester di bo na bo trabao, prome cu bo por cuminsa prepara bo cas, etc. Pues ta importante cu bo tin cierto preparacionnan di antemano cla caba. Hopi di nos cu no tin experiencia cu un horcan, y no ta haci suficiente preparacion, muy probablemente durante nan prome horcan nan ta bai realisa y experencia (amargamente) e importancia di hasi nan preparacionnan prome cu e alarma di horcan wordo bati. Kiko ta e peligernan di un horcan? Nos generacion di e Aruba di awe, conoce solamente un (1) elemento peligroso di horcan, y esey ta awacero pisa cu ta causa inundacionnan di plano of gradual den e parti west di Aruba, pasobra e parti aki ta hopi abao y plat. Por cierto, den nos situacion na Aruba, e tipo di inundacionnan aki, cu aunke e ta causa masha hopi desaster y perdida di propiedad, ta e elemento menos peligroso, si nos por compara esaki cu perdida di bida. Cu Ivan (na 2004) 400 cas a bai bao awa, pero no tabata tin niun hogamento. Awacero pisa sinembargo, tin un otro elemento cu ta mucho mas peligroso cu inundacionnan di plano of gradual, y e esaki ta desbordamento di rooi y dam. Desbordamento di rooi y dam ta lastra sushi, auto, cas, brug y hende hiba laman. Pues nos hendenan cu ta biba serca di e peligernan aki, mester dicidi (prome cu un alarma di horcan wordo bati) na unda nan ta bai keda si nan tin cu bandona nan cas of si e situacion mester rekeri esaki. Algun dam y rooi critico pa e peliger di desbordamento aki na Aruba ta: e dam y e rooi di Rooi Afo, e rooi cu ta sali na Canashito y ta pasa den e parti pariba di Wayaca Residence cu tin un total di un dam y 5 tanki su tras. Por cierto e rooi aki, durante horcan Hazel (1954) a verstop e brug pariba di dump (conoci como e brug di Sabina) cu asina hopi sushi te cu e la rementa y laba e banda di caya cu ta yega na e brug di paribai. Y pariba di brug, nos no mester sub-estima Rooi Koochi, Rooi Master y Rooi Hundo. Un di tres elemento (di awa tambe) cu ta mas peligroso ainda cu desbordamento di rooi y dam, ta laman. Nos generacion di e Aruba di awe, a weita ultimo anjanan bastante laman bruto, especialmente durante pasada di Ivan (2004), Dean (2007) y Felix (2007), pero nos no a weita e laman ey subi tera (ainda). Si un horcan pasa mas serca di Aruba (Dios spaar nos) e lo no inunda Baby Beach y Rogers Beach, manera Ivan a hasi na 2004, pero: “tapa e lo tapa” e beachnan aki, “te na baranca”. Y den e parti pabao di Aruba, laman lo “desborda” den e salinja entre Bakval y Malmokweg. Na e hotelnan grandi e lo subi nos beachnan, inunda e piscinanan di e hotelnan y yega te na e caya pariba di e hotelnan. Den e area di Manchebo e beachnan grandi lo sirbi como un bon defensa natural, pero laman lo coba nan te na e piscinanan di e hotelnan. Asina ta, maske cu bo no ta biba na Malmok of Savaneta (areanan di evacuacion), si bo cas (unda cu e ta) ta serca di laman y na un costa plat of hopi abao, prepara bo plan pa evacua. Finalmente e elemento di biento lo ta esun cu lo bai afecta mas hopi hende y lo causa mas hopi danjo. Hopi cas y edificio lo wordo afecta, pero mayoria di esakinan ta pa motibo cu nan ta di construccion humilde, debil, trailer y/of no a wordo traha segun instruccionnan di nan permiso pa construccion, manera DOW ta prescribi. Esaki tambe ta un elemento cu nos tin cu bisa atrobe cu e generacion di e Aruba di awendia no conoce. Generalmente, si nos comunidad ta bon conciente y sa con pa prepara y sera su cas contra biento, pues contra cosnan peligroso cu lo bula den e bientonan fuerte y causa destruccion, e elemento aki no tin nodo di ta un peliger pa bida di hende. Pues, keda paden y weita pa bo shelterbox ta bon prepara y cla pa wordo usa. Tene bon cuenta si cu casnan cu ta situa serca di laman y ariba “lomba of cabez” di cero, lo haya hopi mas biento cu casnan traha banda di otro. Kiko nos comunidad mester sa y prepara? Si nos comunidad studia e buki di horcan bon, compronde e informacionnan, sigui e consehonan, hasi tur preparacion na tempo (prome cu un alarma wordo bati), Aruba por confronta un horcan cu un minimo di perdida di propiedad y sin ningun necesidad di perdida di bida. Y loke ta mas importante ainda ta cu Aruba (como un destinacion turistico) por bai “back in business” den un tempo corto. Esaki manera Aruba a hasi un biaha caba na 2004, ora cu horcan Ivan a dal nos isla 3 luna prome cu e temporada di turismo a cuminsa, pues nos recuperacion tabata asina rapido cu na december masha poco turista por a ripara algo di e casnan cu a bai bao awa y e inmenso inundacionnan cu tabata tin rond di e hotelnan. Ta te den e siguiente anja (na 2005), durante e conferencia di horcan na Merca, cu Aruba a duna su presentacion: “Aruba’s brush with hurricane Ivan”, e conferensistanan di Caribe y Merca, a bin haya tende con duro Ivan a dal Aruba. Pasobra e storia conoci tabata cu Ivan a devasta Grenada. Den e buki di horcan, e “Plan di Accion” ta e capitulo basico y mas importante pa cumpli cune. Den un horcan di berdad (pues no locual nos a pasa ultimo anjanan aden) mayoria di morto hopi biaha ta a causa di hogamento pa motibo cu e victimanan, sabiendo cu nan ta den un area di peliger, no a worry pa, of no kier a evacua. Pues pa laman cu a subi tera y desbordamento di riuwnan a hiba nan. Algun conseho practico. Si bo cas no ta cumpli cu e criterianan den e “Plan di Accion”, dicidi awe na unda abo cu bo famia ta bai pasa horcan ora cu un alarma di horcan wordo bati. Pa esunnan cu ta pasa horcan den nan cas: prepara rond di cas, busca suficiente material pa cubri, en todo caso, bo bentana y portanan (di glas) cu ta mas exponi na caya of terenonan habri. Tene cuenta cu nos tin un codigo di construccion hopi estricto y fuerte, pero nos debilidadnan ta nos bentana y portanan (di glas) grandi. Prepara material, ekipo y cuminda di emergencia pa confronta interupcion di suministro di corriente, awa, comunicacion y transportacion, pa 3 te 5 dia. Horcan ta un enorme mashin di destruccion. Pero bida di hende ta mas importante, pues prepara semper, pensando ariba e seguridad di bo y di bo famia prome cu tur otro cos. Den e buki di horcan cu ta obtenible e anja aki atrobe na Postkantoor na Playa y San Nicolas, tin tur conseho y medida cu nos comunidad mester tuma pa por confronta tur e peligernan di horcan cu a wordo menciona aki riba. Shonnan, ban prepara pa nos no tin nodo di lamenta.
Jvdb
said:
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
| boso nan ta dunando hopi konseho kiko pa hasi si horcan jega na porta.! pero nos tin di preokupa asina hopi si ningun dia nos ta tende ta kiko eksaktamente ta na kaminda. tin un horcan na kaminda ANTO !!!! of ta djies propaganda. semper nos dushi isla tin biento fuerte. un ta nanda nobo.!! |
LIK.HOLL
said:

| Mi ta spera cu hopie , of mihor bisa henter aruba lesa esaki bon, pasobra hopie arubiano ta dehado larga tur cos pa ultimo .Hopie bon 24ora cu e jamada akie un biaha mas , Dios spaar Aruba , tur mi famianan ,i henter aruba . |
Prikkelbom
said:

| Ta cuanto horcan nos tey hanja? ... Nos tin dos caba basta activo for di basta tempo caba: ELMAR y WEB, nan tin Aruba basta suta caba y nan "bientonan" ta bayendo direkshon F5 mensualmente... Nan ta mescos cu e companianan grandi di cigaria, esakinan ta hasi hopi propaganda pa NO HUMA, pero na sa cu e hendenan ta huma toch!!!... ELMAR/WEB ta bisa pabo usa menos awa/corriente, nan sa masha bon cu bo tin di usanan segun bo necesidad. Hopi hende tin un budget pa awa/corriente cu nan no kier surpasa! Awor nan tin di mantene e maximum payment ey.....y baha consumo di awa y corriente mensualmente y si cos sigi asina ta jega un dia cu casi bo no ta usanan mas!!! ELMAR/WEB, boso ta full fout bezig cu e isla aki, hasi algo drechi enbes di biba lekker y skibi cu paginan grandi den corant, full fout!!! |
asfs
said:

| Prikkelbom... abo ta un di e otro lo lo nan cu ta biba na e pida piedra ki nan.... loke ta pasa cu coriente i awa, e ta subiendo MUNDIALMENTE..buska drechi prome cu cuminsa papia ko nan bou nivel/// btw .nan mensahe nan ta masha bon... si bon gusta nan no lesa!! |
LIK.HOLL
said:

| Pa: Jvdb ,mi no por comprende pakiko bo ta duna commentario sin lesa bon! lesa bon, anto bo no ta papia di propaganda, propaganda ta un otro cos cu prepara pa horcan. Un avion por ta na caminda pa aruba , un horcan porta na caminda pa pasa banda di aruba pero e por desvia i pasa ariba Aruba, pues bosonan mester tene cuenta cu esaki cu boso mester ta prepara.Esaki no ta un propaganda sino un informacion ,pa comunidad tin pa ta prepara! Bo ta risibie informacion ainda bo no ta gradesido, wel,wel.Prikkelbom! esaki ta un informacion di horcan , no di Elmar, mundialmente nos ta confronta cu esaki , debi di e prijs di petrolio, pues bula ariba cai abao, ningun color di partido por trese cambio, lesa e informacion bon drecha rond di cas , kita cosnan cu ta forma peliger , esaki ta reflega bo mente pa un rato, podiser. |
asfs
said:

| of si bo ta kere ku tin un isla/pais miho cu Aruba... hasi bo co. sali djaki nan pa bo wowo habri cu akinan tin hopi mas dushi cu e otro pais nan afo |
Prikkelbom
said:

| Pa e "defensor geelnan", boso ta papia di situacion mundial, pues wak kiko e gobierno mundialnan ta hasi pa nan pais y compara esey cu e gobierno "mara faja" cu nos tin.... Informa boso mes mihor di situacion mundial PLS.... No ignora e newsnan cu boso no kier tende pa volg e "WORLD'S BIGGEST EXCUSE" so!!!!! Bin bij!!!! Y tocante partido politico laga nan hanja un chens prome cu boso juzga!!! Pa Arubiano Sin Fe y Sabiduria y e otro sigi "LIK" numa!!!! |
asfs
said:

| hahaha awel pa bo sa ami no ta niun dje colo ney... e unico colo cu mi ta ta maron colo di mi cuero/// y ami ta un hnd hopi consiente mes.. mi ta wa e pasado, presente y futuro... pues otro partido niun un ta bin cu soluciion pa mi bisa ahn e partido ki lo ta miho..e gobierno propio ta masha bon... tanten cu e ta bon e ta merece di keda... en ta bay paso min gusta e partido of e ta bay cu eta yuuda Aruba bay hoooopi mas dilanti cu loke e tabata...y si bo ke bin pp cuenti cuanto millon di florin nan a horta esey sigur ta un koi kens paso tur pais ora nan hanja nan cen bv. Merca nan ta spaar e pa ora e momento yega etc etc/// dus 'ta hayabo!! |
LIK.HOLL
said:

| Wel , Prikkelbom, ha, ha,bo a wordo -geprikkel waak pa e zenuwnan pa e -bom no explota! Pa di prome bo no sa ken mi ta pa bo jama mi "defensor di geelnan".E cuestion di coriente ta un situacion mundial, pakiko tin protesta grandie na Francia? Na spanje? i demas lugarnan ? e prijs di petrolio, ami no ta ignora ningun news btw mi ta den Politiekeplatform, pues mi ta na altura di hopie cos .Mi ta un Arubiano Cu Fe y sabiduria LIK.HOLL ta mi nomber i mi ta famia pega di Dr Andy Lee. Puntra Mike cu si nan por hasie algo na e petrolio, cu si President di US no por , pues e tampoco. Conforma bo mes ,no ta berdad,Prikkelbom? No husga blind. |
TMAJ
said:

| Mi comment ta djies thnxs !! ... Danki pa a pone algo asina informativo riba boso website ! Hopi nice ) |
Doneandgone
said:

| Cu tur hende mester ta bon prepara ta un hecho sigur, pero mi ta spera e tempestad ney keda lew di e isla aki, mas lew mihor. |
mal chep
said:

| Wak pa prome biaha di boso bida pone politico afo y wak e situation .. "SI" algo lo por pasa ... Abo ta prepara p'e ?? stop di hinca color politico.. Wak djis wak pa bo ta prepara toch pa algo paso aunke mi mes no kier nada pasa, toch mi ta prepara ! Hopi bn pa pone e artic*lo aki .. Prepara p'e !! |
Kapitan di e barco defensor di pueblo
said:

| Ta con boso ta biba solamente cu politiek den mente e artic*lo ta papia di horkaan y boso ta mete politik aden stop cu e cosnan ey. Ora un horkaan pasa aki banda e no ta wory cua partido politico abo ta ,ta nos tur ta hanja .Asina resa y pidi Dios pa nada asina no pasa aki banda. |
MOM
said:

| .......DANKI DI BERDAD PA PONE,I SIGI PONE PA CONSENTIZA E HENDE NAN CU TA TUMA ESAKI NA WEGA,PASO E NO TA UN WEGA ANJA PASA DIOS A SPAAR NOS DI UN DESASTER,HENTER MUNDO POR A WAK CON NOS TAWATA BOU DI E GARANAN DI E HORCAN PERO AKI TIN HOPI HENDE CU FE I CU TA REZA HOPI DIOS SPAAR NOS,PERO LOKE TA MI PRECUPASHON TA CU SI HOSPITAL LO TA CLA PA CUALKIER DESASTER PA SO SEGUN AMI E NO TA CLA,AWO MES NO TIN LUGA PA HENDE CU MESTER DRENTA PA OPERA,NO TIN SUFICIENTE VERPEEGSTER PA ANTENDE PACIENTENAN MESTER BIN CU SOLUSHON PA ORA CALAMIDAD BATI NA PORTA,DIOS SPAAR NOS.......... |









)
Prepara p'e !!




